نقد و بررسی دلایل تحدید پژوهش

در درس روش تحقیق عملی، یکی از گروه ها ادّعا می کرد مساله ای که من به آنها پیشنهاد کرده بودم محدود نیست لذا باید آن را تحدید کنند. استنادشان هم به کتاب روش تحقیق نظری آقای طالقانی بود. کمی با آنها صحبت کردم آنها اگرچه بظاهر متقاعد شدند، اما من از گفتگویی که کرده بودم راضی نبودم. به همین دلیل تا ساعاتی چند ذهنم درگیر بود تا به این نتایج رسیدم:

اگر این پیشفرض صحیح باشد که تحدید مساله به این دلیل صورت می گیرد که تحقیق در باره مساله امکان پذیر (عملی) باشد، لذا در نقد مدعای محدود بودن یا نبودن یک مساله می توان به عواملی که مانع عملی شدن تحقیق در باره یک مساله می شوند رجوع کرد و آنها را مورد بررسی قرار داد:

الف- مدّعای اول: مساله تحقیق باید تحدید شود چون فرصت ما برای انجام تحقیق در باره آن کم است.

پاسخ: شاید لازم باشد به جای تحدید مساله به ایجاد فرصت فکر کنید. ابتدا پیشنهاد می کنم وقتی قرار است تحقیق عملی انجام دهید، واحدهای درسی کمتری بردارید تا فرصت کافی برای انجام تحقیق داشته باشید. پیشنهاد دوم این است که از استادتان تقاضای فرصت بیشتری برای ارائه کار تحقیق بنمایید. پیشنهاد سوم زمانبندی دقیق مراحل اجرای تحقیق و اعلام کتبی آن به استاد ناظر و مشاور و نیز اطرافیانی است که می توانند بر شما فشار هنجاری ایجاد کنند تا کارتان را بموقع انجام دهید. در غیر اینصورت حتی اگر 5 سال هم به شما برای انجام یک تحقیق دانشجویی فرصت بدهند، باز هم در همان ماههای آخر، کارتان را انجام خواهید داد!

ب- مدّعای دوم: مساله تحقیق باید تحدید شود چون ما بنیه ی علمی تحقیق در باره مساله ای با این حجم را نداریم، (این مدعا معمولا در قالبهای ظریفی مثلا این موضوع باید در سطح فوق لیسانس یا دکترا انجام شود مطرح می شود).

پاسخ: اگر دانشجو هستید از شما با توجه به رشته تحصیلی و تخصصتان انتظار می رود بتوانید چنین موضوعی را تحقیق کنید. مرجع تشخیص توانایی شما استاد شماست. همینکه درس روش تحقیق نظری را با موفقیت گذرانده اید به این معناست که لابد می توانید! مخصوصا اگر نمرات آنچنانی گرفته باشید. خواهش می کنم راحت طلبی و خدای نکرده تنبلی خودتان را به حساب ناتوانی استاد (یک حقیقت بسیار تلخ!) نگذارید. فرق دانشجو با دانش آموز در این است که باید جوینده دانش باشد نه آنکه به گفته های ناچیز یا باچیز استاد در کلاس اکتفا کند. یادتان باشد شرح وظایف تحصیلی دانشجوی رشته فلان بر حسب شرایط دانشجو تعریف نمی شود بلکه بر اساس ایده آلهای رشته تعیین می شود.

ج- مدّعای سوم: مساله باید تحدید شود چون ما توان مالی تحقیق در باره مساله را نداریم.

پاسخ: این یکی را به شما حق می دهم و درک تان می کنم. اما پیشنهاد می کنم به جای تحدید مساله تعداد اعضای گروه تان را بیشتر کنید تا از فشار مالی هزینه های تحقیق بر شما کاسته شود. یا به سازمانهایی که از تحقیقات دانشجویی حمایت مالی می کنند مراجعه کنید. اگر این دو راه حل عملی نبود می توان در صورت امکان جامعه آماری تحقیق را به محیطهایی محدود ساخت که امکان دسترسی به نمونه در آنها بیشتر و کم هزینه تر باشد.

د- مدّعای چهارم: مساله تحقیق باید محدود شود چون حجم کار زیاد است.

پاسخ: زیادی یا کمی حجم کار یک امر نسبی است. یعنی بر حسب تفاوتی که در بنیه علمی، فرصت و وضعیت مالی محققین مشاهده می شود تفسیرهای مختلفی بر می تابد، که در بالا به آنها اشاره کردم. با اینحال به فرض مطلق بودن این مفهوم، آنکه قضاوتش در باره حجم کار اعتبار بیشتری دارد استاد است نه دانشجو!

روشهای تحدید پژوهش

حال فرض را بر محکم بودن استدلالات دانشجو و محقق می گذاریم و به راه حلهای مختلف برای تحدید پژوهش می پردازیم:

1- تحدید سوالات تحقیق: یکی از شیوه های مناسب برای تحدید پژوهش، کاهش تعداد سوالات پژوهش و محدود ساختن تحقیق به بخشی از موضوع می باشد. مثلا می شود به جای سوالات تبیینی و توصیفی توامان، تحقیق را به سوالات توصیفی یا تبیینی محدود ساخت.

2- تحدید فرضیات تحقیق: گاه در یک تحقیق تبیینی فرضیاتی که از دیدگاهها و نظریات مختلف ارائه می شود، موجب توسعه بیش از اندازه تحقیق می شود. در چنین مواقعی بهتر است نقد و بررسی تئوریک روابط همبستگی و حتّی علّی بین متغیرهای مستقل پرداخت و از میان متغیرهای مستقلی که احتمال می رود همبستگی بالایی با یکدیگر (بین متغیرهای مستقل) داشته باشند، برخی را حذف نمود. توصیه می کنم فرضیاتی را که به روابط بدیهی اشاره می کنند حذف کنید. پیشنهاد دیگر من حذف متغیرهای مستقلی است که تاثیرشان با بیش از یک متغیر میانجی به متغیر وابسته منتقل شود حذف کنید. پیشنهاد دیگر حذف فرضیاتی است که هیچ مبنای نظری یا تجربی آنها را حمایت نمی کند.

3- رعایت تناسب در تعریف عملیاتی متغیرهای مستقل و وابسته: بعضا با دانشجویانی مواجه شده ام که در تحقیق خود به همان اندازه که برای متغیر وابسته اهمیت قائل شده و مقیاسهای عریض و طویلی برای سنجش آنها طراحی کرده اند برای متغیرهای مستقل نیز همین کار را انجام داده اند. این کار باعث افزایش بیش از اندازه عملیات شاخص سازی و فرآیند تجزیه و تحلیل و گزارش نویسی می شود. توصیه می کنم در اندازه گیری متغیرهای مستقل ضمن رعایت اصل روایی و پایایی جانب اختصار را بگیرید.

4- تحدید جامعه آماری و حجم نمونه: موضوعی که بسیاری از دانشجویان در ابتدای تحقیق به اندازه کافی به آن توجه نمی کنند، دقت در تعریف جامعه آماری یا شیوه نمونه گیری و تعیین حجم نمونه است. بلندپروازی و آرمانگرایی موجب می شود اکثر دانشجویان علوم اجتماعی جامعه آماری خود را به خارج از دانشگاه و به سطح محلات شهر ببرند. این کار به شدّت حجم و هزینه عملیات گردآوری اطلاعات را بالا برده و بعضا باعث پایین آمدن روایی و پایایی داده های گردآوری شده می شود. توصیه می کنم در انتخاب جامعه آماری، همواره به فکر امکان دسترسی به نمونه و نیز شرایط گردآوری اطلاعات نیز باشید.

 

/ 6 نظر / 23 بازدید
نگهبان

سلام .مرسی بخاطر راهنماییتون.

فرشته

[ناراحت] ایندفعه کمتر بابت این پست ناراحت میشم! [زبان]

mouse

از نوشتتون معلومه که خیلی عصبانی هستید .معلومه که خیلی دوست دارید چند تا از دانشجوهاتونو کتک بزنید.

زینب

استاد مجید عزیز سلام از شاگردان قبلیتون هستم . با کلی جون کندن پیداتون کردم دوباره تصمیم گرفتم که در ارشد شرکت کنم . یکی دو روز قبل که نگاه به جزوه تون میکردم به مسئله ای برخوردم که در عین سادگی خیلی فکر منرو به خودش مشغول کرده . خوب از نتایج پیری هست دیگه . خواهش میکنم اگر به من نمی خندین . برای حلش کمکم کنید . زن مرد جمع پزشکی 15 5 20 غیر پزشکی 5 25 30 جمع 20 30 50 درصد تغیر زنان به مردان از رشته پزشکی به غیر پزشکی منتظر جوابتون هستم [قلب]

مجید

زینب خانوم عزیز سلام. درصد تغییر زن به مرد در رشته پزشکی 15 به 5 است یعنی 3 و اما درصد تغییر زن به مرد در رشته غیرپزشکی 5 به 25 است یعنی 2/. . خب حالا عدد اول را بر دوم تقسیم کنید (3 بر 2/.) جواب مساوی خواهد شد با 15 . موفق باشید.

زینب

با تشکر از شما . به امید دیدار - فقط میخواستم ببینم میتوانم باز هم مزاحم شوم