تحقیقات دو متغیری

تا بحال دانشجویان بسیاری را دیده ام که عنوان پایان نامه شان دو متغیری بوده. مثلا رابطه آگاهی سیاسی با مشارکت، تاثیر جنسیت بر رضایت از زندگی، رابطه پایگاه اجتماعی با سرمایه فرهنگی و ..... . نظیر همین کار در بسیاری از رشته های تحصیلی دانشگاهی و نیز مراکز پژوهشی بیرون از دانشگاه در حال انجام است. دلیل اصلی بسیاری از دانشجویان برای انجام چنین کاری این است که هم حجم کارشان کاهش می یابد و دیگر مجبور نیستند منابع تئوریک فراوانی را مطالعه کنند و از سوی دیگر با تمرکز بر روی دو متغیر می توانند عمق مطالعه شان را افزایش دهند. من بر این عقیده ام که اگر در این نوع تحقیقات صرفا به مطالعه همان دو متغیری که در عنوان تحقیق آورده یم شود اکتفا کنیم و به مطالعه و کنترل سایر متغیرهای مستقل نپردازیم روایی درونی Internal validity تحقیق ما در معرض تردید جدّی قرار می گیرد. چرا که لازمه اثبات وجود رابطه بین الف و ب آن است متغیرهای دیگری که ممکن است موجب تغییرات ب شده باشند و شما از آنها غافل بوده اید کنترل شوند. این کار مستلزم آن است که چارچوب نظری و مدل تحلیلی مفصّلی برای انواع متغیرهایی که می توانسته اند بر ب موثر باشند طرّاحی کنید و پس از کنترل تاثیر آنها سهم الف را در تغییرات ب پیدا کنید.

از این دشوارتر وضعیت محققین و دانشجویانی است که عنوان تحقیقشان بررسی پیامدهای یک مساله است. مثلا پیامدهای بازیهای رایانه ای. در این نوع تحقیقات محقق باید به تعداد پیامدهای ذکرشده در تحقیق خود، چارچوب نظری و مدل تحلیلی بیاورد تا بتواند با کنترل متغیرهای مزاحم سهم متغیر اصلی خود را در پیامدهای مورد ظر نشان دهد.

امّا اگر تحقیق شما از نوع آزمایشی است و انتساب نمونه به گروه گواه و آزمایش به صورت تصادفی صورت می گیرد (نظیر تحقیقاتی که در رشته های روانشناسی و کشاورزی انجام می شود)، می توانید بی نیاز از مدل تحلیلی با مطالعه دو متغیّری تان ادامه بدهید. چون در این نوع تحقیقات فرض بر این است با تصادفی ساختن نمونه، تاثیر بسیاری از متغیرهای مزاحم کنترل می شود.

لزوم نوآوری در ارائه یافته های پژوهشهای فرهنگی-اجتماعی

هفته پژوهش رفته بودیم نمایشگاه. غرفه ما در کنار تحقیقات فرهنگی اجتماعی یک آگهی داشت با مضمون بانک ذخیره خون بند ناف از طرف پژوهشکده رویان. خلق الله تنها چیزی که از دوستان می پرسیدند جریان همین بانک بود. من به این نتیجه رسیدم که مشکل از آنها نبود بلکه از ما بود. ما باید نتایج پژوهشهای فرهنگی رو به زبان مخاطبانمان ترجمه و منتشر کنیم. در حال حاضر تنها قالب رایج انتشار نتایج پژوهش، گزارش کتبی، کتاب یا مقاله است. این شکل ارائه نتیجه حتی در بین محققان هم با استقبال مواجه نمی شود. چه رسد به عموم مردم. بر این باورم که ما می توانیم از جماعت گرافیست، کاریکاتوریست، طراح، نقاش، فیلمساز، انیمیشن ساز، عکاس، رمان نویس و .... دعوت به همکاری کنیم. شاید سوال کنید که خب آنها بیایند چه کاری انجام بدهند. در پاسخ باید بگویم اگر ما می دانستیم که چه کاری باید انجام داد خودمان انجام می دادیم. ما آنها را به همین منظور دعوت می کنیم. منتهی باید نتایج تحقیقمان را به صورتی ملموس برای آنها توضیح بدهیم. به عنوان مثال نتایج تحقیقی که در باره پیامدهای بازی های رایانه ای انجام شده است را می شود در قالب کارتون برای برنامه های کودک یا عکس و داستان برای کتابهای دبستان و راهنمایی، یا انیمیشنی شبیه انیمیشنهای داداش سیاه نیروی انتظامی طراحی نمود. ما برای جلب توجه جامعه و مسئولین به مشکلات فرهنگی و اجتماعی که ازطریق پژوهش به آنها پی می بریم نیازمند مهارتهای انتشار هستیم.

 

تجربه جدید در تحقیق برنامه ریزی

اگر خاطرتان باشد من مدتی پیش نوشته بودم که دوست دارم در حیطه برنامه ریزی پژوهش کنم و یافته های تحقیقات توصیفی و تبیینی را به برنامه تبدیل کنم تا به سهم خود از کاربردی نبودن پژوهشها رفع اتهام کنم. به همین دلیل مشاوره یک طرح پژوهشی را با مضمون تهیه برنامه و ارائه راهکار قبول کردم و اخیرا یک تحقیق با همین مضمون تهیه برنامه را به شهرداری مشهد پیشنهاد داده ام. در جریان اجرای طرح اول که مشاورش بودم یک ماه پیش ابزار پژوهش را در کمیته ای که کارفرمای تحقیق تشکیل داده بود مطرح کردیم و چشم شما روز بد نبیند از چپ و راست شمشیر بارید بر ما. من چون انتظارش را داشتم خیلی ناراحت نشدم اما طفلکی مجری طرح خیلی ناراحت شد. با اینکه ابزار بالاخره در پایان جلسه بر جرح و تعدیل تایید شد اما وقتی که بیرون آمدیم به مجری تحقیق گفتم اینهمه مخالفت را نباید حمل بر لجبازی و نفهمیدن و کم تجربگی آنها گذاشت. اشکال از نحوه گزارش ماست. از یک طرف به مجری پیشنهاد کردم که مبانی تئوریک تحقیق را که مربوط به مراحل تغییر برنامه ریزی شده بود اسلاید کند، از طرف دیگر از کارفرما وقت گرفتم برای ارائه مبانی تئوریک طرح و بیان رابطه مبنی مربوطه با ابزار. هفته پیش وقتی این گزارش را مطرح کردیم با چنان استقبالی مواجه شد که نگو و نپرس. نتیجه این کار برایم خیلی جالب بود.

 

یک تجربه در ارائه گزارش تحقیق

در کارگاه گزارش نویسی یه تجربه جالب داشتم می خواهم به شما هم منتقل کنم. یادتان باشد وقتی دارید گزارش آماده می کنید به این فکر کنید که مخاطبان شما چه کسانی هستند و احتمالا چه موضعی در قبال شما خواهند گرفت. برای این کار می توانید با کارشناس یا متخصص مربوط به محلی که می خواهید در آنجا گزارش ارائه کنید یا با افرادی که قبلا در آنجا گزارش داده اند مشورت کنید. اگر در نتیجه این پرس و جو دریافتید که احتمال مخالفت با کار تحقیق شما بالاست باید گزارش تان را طوری تنظیم کنید که از جزئیات به کلیات بروید. بدین معنی که با چیدن صغراها به کبری برسید. این روش را اصطلاحا روش استقرائی می گویند. امّا اگر احتمال موافقت در جمع بالاست بهتر است ابتدا نتایج کلی تحقیق و س÷س ادلّه مربوطه را بیاورید.

 

یک تجربه در بازدیدهای علمی درون شهری

چند هفته پیش برای درس جامعه شناسی شهری با آقای دکتر صدیق رفته بودیم مشهدگردی. حین گشت و گذار به این نتیجه رسیدم که ایکاش قبل از گردش یکبار از طریق google earth  نقاط تعیین شده را می دیدیم و آنگاه با اشراف بیشتری از موقعیتهای مختلف شهر مشهد، اقدام به دید و بازدید می کردیم. ضمنا توصیه می کنم شماها که می روید قبل از رفتن هدف از گردش و مشاهده نامه ای ولو مختصر را آماده کنید.

 

/ 11 نظر / 29 بازدید
نمایش نظرات قبلی
x

بانک خون بند ناف.....جنااااااااااب...چرا ملت رو سردرگرم می کنین!!!!

نیم نگاه

من به بند اول مطلب تان که قبلا ازتان شنیده بودم فکر کرده ام، به نظر هم درست می آید. اما مساله این است که این انتقاد را می توان به "هر تحقیقی" وارد کرد، چون بالاخره یک سری متغیرها در هر تحقیقی کنترل نمی شوند که ممکن است اثر داشته باشند. مثلا توی کدام تحقیق اجتماعی دیده اید که ژنتیک افراد کنترل شود، در حالی که الان مرتب در خبرها می خوانیم که خیلی از خصوصیات (مثل اعتیاد، یا حتی تماشای تلویزیون! و ...) توارث پذیر هستند، یعنی یک جورهایی در نهایت قابل انتساب به ژن های خاصی هستند. یا مثلا متغیرهای روانشناختی مثل هوش یا خصوصیات خلقی هیچ وقت در تحقیقات اجتماعی کنترل نمی شوند. شما به این نقد به نظرتان چه طور جواب می دهید؟

مجید

مرسی نیم نگاه دقیق. اولا انتقاد یک صفت دو قطبی نیست که بگوییم وارد است یا وارد نیست. انتقادات وارده به یک تحقیق می تواند در پیوستاری از اصلا تا کاملا توزیع شود. به نظر من هر تحقیقی که دامنه متغیرهای کنترلی آن بیشتر باشد، ارزشمندی بیشتری دارد. 2- اینکه خیلی از تحقیقات این موضوع را رعایت نمی کننددلیل نمی شود که بگوییم اشکالی ندارد پس ما هم بله. 3- از طرف دیگر صرف نیاوردن متغیرهای مختلف دلیل بر وارد بودن این انتقاد نیست. بلکه حتما باید بین آن متغیرها و متغیر وابسته ربط عقل پسندی وجود داشته باشد و ضمنا باید در عرض متغیرهای مستقل مدل ما باشد نه در طول (قبل یا بعد(میانجی). 4- این رو هم در نظر داشته باشید که ما با نمونه گیری تصادفی می توانیم تا حدودی تاثیر بسیاری از متغیرهای روانشناختی و ژنتیک را کنترل کنیم. 5- بالاخره یک محقق نمی تواند بگوید من دارم با توجه به رشته خودم تحقیق می کنم ربطی به اصول علمی رشته های دیگر ندارد.

مجید

وااااااااااای x عزیزم شرمنده جامعه علمی مربوطه[خجالت][خجالت][خجالت][خجالت]. تصحیح اش کردم. متاسفم واسه این بی دقّتی خودم[ناراحت].

لادن

سلام بابت راهنمایی تون ممنونم همیشه شاد باشید [گل] گاهی مسیر زندگی به بی آلایشی دلهای پاک نیست .......... چه می شود کرد جز دلتنگی های مدام که باید یا خودشان بروند یا ما غبارزدایی کنیم از این همه دلتنگی که بر سطح روحمان نشسته است شاد باشید استاد همیشه عزیز و مهربان

میرزاده

با سلام یادم هست موضوع کنترل متغیرها و اثرات غیر قابل انکار بعضی از آنها بر متغیر اصلی مطالعه، موضوعی بود که دکتر ارقامی در گروه آمار دانشگاه فردوسی مشهد در سالهای دور مطرح میکردند و مثال شاخص آن تاثیر مصرف دخانیات بر سرطان ریه بود. موضوع متغیرهای تاثیرگذار مستقل دیگر مانند ژنتیک- محیط زندگی و کار - سن- شغل و حتی عادات غذایی و از این دست، عواملی هستند که حتما در این بیماری سهیم اند و نقش آنها نیز غیرقابل انکار است. ولی خیلی از اوقات ما تنها لایه های مشهود را به جای لایه های مفقود عامل اصلی و موثر بر یک موضوع می انگاریم.

نیم نگاه

با تشکر و احترام؛ درباره پاسخ تان: 1- از لحاظ تئوریک موافقم که "هر تحقیقی که دامنه متغیرهای کنترلی آن بیشتر باشد، ارزشمندی بیشتری دارد". گرچه در عمل این قضیه با مشکل مواجه است و احتمالا به همین دلیل است که این اتفاق در تحقیقات اجتماعی نمی افتد. هرچند این هم دلیل کافی نیست. 2- مسلما چنین است. اما فکر نمی کنم این دلیل کافی باشد برای این که تقریبا هر تحقیقی که (حتی آن ور آب) می بینیم خودش را ملزم نکرده که همه متغیرهای دخیل را بیاورد. احتمالا دلیل متقن تری برای این امر وجود دارد. 3- روشن است که این را هم قبول دارم و در کامنت من هم با عبارت "که ممکن است اثر داشته باشند" آمده. 4- این شاید مهم ترین استدلالی باشد که بشود برای عدم کنترل متغیرها آورد. البته باید قبلا بررسی کرد و دید آیا آن متغیرهای روانشناختی و بیولوژیک در جمعیت مورد بررسی ما توزیع تصادفی دارند یا نه و دلیل کافی برایش وجود داشته باشد. با وجود این که موضوع پایان نامه ام کاملا مستعد چنین بررسی است، شخصا در پژوهش های قابل ملاحظه ای که برای تزم مرور کرده ام تا جایی که سوادم قد می داده ندیده ام به این قضیه پرداخته شود. 5- روشن

نیم نگاه

5- روشن است که من با موضوع بین رشته ای که الان در دست دارم، باید موافق این بند باشم! تنها کنجکاوم بدانم محققان و افراد باتجربه چه توضیحی برای بسیاری از عدم کنترل ها دارند. و بالاخره این که فکر می کنم پژوهش جامعه شناختی خیلی جوان است و شاید اصلا هنوز کسی جواب قاطعی به چنین ابهاماتی نداده باشد و توقع من بالا است! شرمنده از روده درازی[خجالت]

مجید

سلام دوباره. من از گفتگو در این زمینه ها لذت می برم. نکته ای که خیلی مهم بوده همون در عرض بودن متغیرهای کنترلی است که از آن غفلت کرده اید. توضیحات مربوطه را که حدود چهارپنج صفحه است واسه تون میل کردم.

پا به پا

با یاد تنها حامی مهربان انسان سلامگاومدم بگم یک دنیا از شما ممنونم و از صمیم قلب براتون دعای خیر می کنم چرا که اخلاص را جز اخلاص پاسخی نیست بزرگوار زنده باشید در پناه خدا[گل]