شاخص سازی

سلام. امروز قراره مبحث روشهای سنجش روایی (validity) رو در پژوهشکده ارائه کنم. از دوستان نزدیک اگر فرصتش رو دارند دعوت می کنم تشریف بیاورند.

مبحث شاخص سازی رو هم تقدیم به دوستان خوب پژوهشگر می کنم. امیدوارم از این به بعد با دقت بسیار بیشتری به این مقوله بپردازند.

 

شاخص (Index) از ترکیب معرفها (Indicator) حاصل می شود. در علوم انسانی اکثر مفاهیم در چنان سطحی از انتزاع قرار دارند که با بیش از یک معرف سنجیده می شوند. به عنوان مثال اگر مفهوم پایگاه اجتماعی را با معرفهای تعداد سالهای تحصیل و میزان درآمد ماهانه و عضویت در تشکلهای سیاسی- اجتماعی بسنجیم گویی مفهوم پایگاه را تجزیه کرده ایم. نهایتا باید بر مبنای قاعده ای معرفهای تهیه شده را با یکدیگر ترکیب نماییم. حاصل این فرآیند شاخص نام دارد.

لزوم قاعده در شاخص سازی ناظر به دو نکته است: الف- محقق نباید هر مجموعه ی دلخواهی از معرّفها را با یکدیگر ترکیب نماید. او فقط معرّفهایی را می تواند با یکدیگر ترکیب کند که به لحاظ نظری روایی آنها به اثبات رسیده باشد.  ب- محقق نباید هر ترکیب دلخواهی از معرّفها را به عنوان شاخص ارائه دهد. به عبارتی دیگر قاعده ای که بر مبنای آن معرّفها با یکدیگر ترکیب می شوند، نیز باید مورد تایید داوران باشد.

به عنوان مثال محقّقی را در نظر بگیرید که می خواهد برای مبنای اطلاعاتی که از یک نمونه 4 خانواری به شرح جدول بعد بدست آمده است، شاخص سطح تحصیلات والدین را تهیه کند. اگر او به شیوه رایج (میانگین گرفتن از تحصیلات دو زوجین) اکتفا کند، شاخص تحصیلات زوجین برای هر 4 خانوار مساوی خواهد شد. اما این تنها قاعده ممکن، برای شاخص سازی تحصیلات زوجین نیست. شاید داوران از این قاعده که برای ساختن سطح تحصیلات زوجین، بالاترین سطح سواد بین آن دو را ملاک قرار دهیم، بیشتر حمایت کنند. همانطور که ملاحظه می شود بر مبنای این ملاک، بین نمونه مورد بررسی تمایز ایجاد شده و نمونه شماره 4 در بالاترین وضعیت و نمونه شماره 3 در پایین ترین وضعیت قرار خواهد گرفت. حال شرایطی را در نظر بگیرید که محقق با شاخص سازی تحصیلات خانواده قصد بررسی تاثیر آن را بر عملکرد تحصیلی فرزندان داشته باشد. در چنین شرایطی شاید داوران از این قاعده که به تحصیلات بانو به علت حضور بیشتر او در منزل و احتمال راهنمایی بیشتر برای فرزند، ضریب یا اصطلاحا وزن بیشتری داده شود، حمایت کنند. ستون پنجم میانگین وزنی تحصیلات خانواده را در حالتی که به تحصیلات بانو ضریب 2 داده شود نشان می دهد. همانطور که ملاحظه می شود در این حالت خانواده 2 در بالاترین وضعیت و خانواده 4 در پایین ترین وضعیت قرار خواهد گرفت. نکته اخیر حاکی از این واقعیت است آنچه که قاعده ترکیب در شاخص سازی را تعیین می کند، چارچوب نظری تحقیق است. به عنوان مثال چنانچه محقق در تحقیق فوق قصد تبیین ناسازگاری خانواده را داشته باشد شاید هیچکدام از سه شیوه فوق الذکر برای شاخص سازی مناسب نباشد و چارچوب نظری او را به سوی ساختن شاخص فاصله تحصیلات زوجین سوق دهد. در این شاخص نیز بسته به اینکه فاصله تحصیلات زوجین بر مبنای تفاضل جبری (ستون 7) سنجیده شود یا بر حسب قدر مطلق (ستون 8)، نتیجه متفاوتی ارائه خواهد داد.

 

ستون1

ستون2

ستون3

ستون4

ستون5

ستون6

ستون7

ستون8

شماره خانوار

تحصیلات سرپرست بر حسب سال

تحصیلات بانو بر حسب سال

نمره شاخص متوسط تحصیلات زوجین

شاخص بالاترین تحصیلات زوجین

شاخص میانگین وزنی تحصیلات زوجین

شاخص فاصله تحصیلات شوهر از بانو

شاخص قدر مطلق فاصله تحصیلات زوجین

1

16

12

14

16

13.33

4

4

2

12

16

14

16

14.66

4-

4

3

14

/ 8 نظر / 9 بازدید
لادن

آخ من نمی دونستم [ناراحت] چقدرم امروز حوصله ام سر رفته بود . هر کاری هم میکردم ذهنم روی کتابی که می خوندم ( تبیین در علوم اجتماعی ) متمرکز نمی شد. . اگه می دونستم می اومدم . البته اگه اجازه بدید.[گل] سلام[گل]

لادن

[نیشخند] پیشنهاد شیشه شور خیییییییییلی جالب بود ( بخصوص که بعد از یک مطلب علمی عنوان شده بود ) . و خیلی غمگینانه ! بود ( اینم از شیشه های فان فارمون ! کجای این شهر و بوم تمیزه ؟ )

گیلاس آبی

قالب جديد رو بهتون تبريک ميگم. خيلي خوش رنگ و جذابه، مثل مطالبتون. خوبه آدم هر از چندگاهي قالبشو عوض كنه ها!! روزمرگي هم بد درديه! حالا بايد ديد تعويض قالب به تغيير محتوي هم بدل ميشه يا نه! اصلا بهتره اينجوري بگم: تعويض قالب معلول اتفاقي هستش يا تغيير چيزاي ديگه اي باعثش شدن! اين رو ديگه بايد نشست، منتظر ماند و ديد.[چشمک][قلب]

زینب

استاد مجید عزیز سلام واقعا که شما خیلی مهربونید و میترسم این لطف شما من رو پر رو کنه (‌منظورم محبت شما در مورد comment قبليم ) . اصولا موضوعاتي كه از شما مي پرسم ممكنه مقداري جنبه ابتدايي داشته ياشه ولي به قول معروف هم اكنون نيازمند ياري سبزتان هستيم در طيف بوگاردوس ضريب بندي از حاصلضرب درصدها در رتبه ها بدست مي آيد . با توجه به مثال زيرچگونه ؟ شماره گويه 1 2 3 4 5 6 زبان 15 20 25 20 15 عربي 12 14 20 14 12 اميدوارم بتونم لطف شمارو جبران كنم [تایید]

مجید

سلام. نه خیر من کاملا روراست هستم زنیب عزیز. اشک شاگردامو در می آرم واسه یک جواب درست و حسابی. اون سوال رو هم اگه جواب دادم بخاطر دشواری پیداکردن منابع برای شما بود. وگرنه این یکی رو باید برین از توی جزوه روش و کتاب کندوکاوهای آقای دکتر رفیع پور پیدا کنید.

غياث آبادي

سلام شاخص سازي و روايي از چالش برانگيزترين مباحث در تحقيقات علوم انساني است و شايد مهمترين كار دانشجويان پژوهش بررسي اين موضوع و مسئله ابزار سنجش باشد به نظر بنده قبل از مشكلاتي چون معرف هاي كافي و سطوح سنجش مسئله مهمتري به عنوان انتزاع مفاهيم وجود دارد انتزاع از آشفته ترين و در عين حال پيچيده ترين مراحل دانش بشري است و با توجه به نسبيت محيطي و فردي آن اعتبار شاخص سازي به شدت كاهش داده است مباحث پديدار شناسان در اين زمينه كاملا گوياي اين مسئله است انتقاد قوي آنان به حق پايه هاي تحقيقات پوزيتيوستي را بر روي شن هاي روان مستقر كرده است لذا پيشنهاد مي كنم در زمينه شاخص سازي با در نظر گرفتن اين انتقاد ها از در افتادن در چاله هاي مفهومي دوري كنيم - موفق باشيد

علي صابر

با سلام از دانشجويان ترم 4 ارشد مديريت و اقتصاد دانشگاه شريف هستم با تشكر از مطلبتون در مورد شاخص سازي، در حال حاضر رو ي يك پرو‍ژه شاخص سازي كار مي كنيم اگه لطف كنيد منابع ،و سايت هايي در اين مورد معرفي كنيد ممنون مي شم . بخصوص شاخص هاي اقتصادي. با تشكر

سعیده

سلام ، وقتتون بخیر من میخواستم تفاوت بین معرف و گویه را بپرسم خیلی جستجو کردم ولی نتیجه نداشت دیدم شما در این زمینه اطلاعات داری ممنون میشم اگر کمک کنید البته بیشتر سپاسگذار میشم که برام ایمیل کنید